Sevde Kalafat
1 il əvvəl - 3 Dakika, 2 Saniye

Türk ədəbiyyatının müdrik ozanı Dədə Qorqud

Prof. Dr. Fuad Köprülünün, söylədiyi bir söz vardır: Bütün Türk ədəbiyyatını tərəzinin bir gözünə, Dədə Qorqudu o biri gözünə qoysanız yenə Dədə Qorqud ağır basar. "Türk ədəbiyyatı və dili üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən Dədə Qorqud Kitabı, Oğuzların hekayəsindən bəhs edən əsərdir. Türk dilinin ən yaxşı əsərlərindən biri olaraq qəbul edilir və yarı mənzum, yarı mənsur şəklində yazılmış milli dastan xüsusiyyətindədir. Bir müqəddimə ilə başlayan Dədə Qorqud Kitabı 12 boydan ibarətdir. Üslubu isə yalın, açıq və dastan üslubudur. Dədə Qorqud Kitabının, hal-hazırda iki nüsxəsi bilinməkdədir: Drezden və Vatikan nüsxəsi.

Türk ədəbiyyatı üçün əhəmiyyət kəsb edən bu əsəri meydana gətirmiş Dədə Qorqud kimdir?

Türk ədəbiyyatının müdrik ozanı Dədə Qorqud

Oğuzların Bayat boyundan olduğu bilinən, gələcəklə əlaqədar məlumatlar verib, qopuz çalaraq dastan söyləyən, adına Qorqud Ata da deyilən müdrik Türk ozanıdır.

Əsərin müqəddimə hissəsində Dədə Qorqud ilə əlaqədar məlumatlar olan hissəyə baxaq:

"Rəsul əleyhissəlam zamanına yaxın Bayat boyundan Qorqud Ata dedikləri bir ər ortaya çıxdı. O adam Oğuzun bilicisi idi. Nə desə o olardı. Qaibdən hər cür xəbər söyləyərdi. Haqq Taala onun könlünə ilham verərdi. Qorqud Ata söylədi: Axır zamanda xanlıq təkrar Qayıya keçəcək. Kimsə əllərindən almayacaq, axır zaman olub qiyamət qopana qədər.

Bu dediyi Osman nəslidir, sürüb gedir; və daha neçə-neçə buna oxşar söz söylədi.

Qorqud Ata Oğuz qövmünün müşkülünü həll edərdi. Hər nə ki buyursa sözünü tutub qəbul edərdilər. Sözünü tutub tamam edərdilər." Dövrünün müdrik xarakteri olan Dədə Qorqud verdiyi nəsihətləri və ağıllı sözləriylə günümüzə də işıq tutmaqdadır. 

"Dədə Qorqud söyləmiş: Allah Allah deməyincə işlər düzəlməz, qadir Tanrı verməyincə ər varlanmaz. Əzəldən yazılmasa qul başına qəza gəlməz, əcəl vaxtı gəlməyincə kimsə ölməz. Ölən adam dirilməz, çıxan can geri gəlməz. Bir igidin quru dağ yumrusunca malı olsa yığar, toplar, tələb eylər, nəsibindən çoxunu yeyə bilməz. Guruldayıb sular daşsa dəniz olmaz. Lovğalıq eyləyəni Tanrı sevməz, könlünü uca tutan ərdə dövlət olmaz. El oğlunu bəsləməklə oğul olmaz, böyüyüncə buraxar gedər, gördüm deməz. Kül təpəcik olmaz, kürəkən oğul olmaz. Qara eşşək başına yəhər vursan qatır olmaz, xidmətçiyə paltar geydirsən xanım olmaz. Ləpə ləpə qar yağsa yaza qalmaz, yapağlı (yazda qırxılan qoyun yunu) yaşıl çəmən payıza qalmaz. Əski pambıq bez olmaz, əski düşmən dost olmaz. Qara qoç ata qıymayınca yol alınmaz, qara polad öz qılıncı çalmayınca hasım dönməz, ər malına qıymayınca adı çıxmaz. Qız anadan görməyincə öyüd almaz, oğul atadan görməyincə süfrə çəkməz. Oğul atanın yerinə yetişənidir, iki gözünün biridir. Dövlətli oğul olsa ocağının kömürüdür. Oğul da neyləsin ata ölüb mal qalmasa. Baba malından nə fayda başda dövlət olmasa. Dövlətsiz şərindən Allah saxlasın xanım sizi!" sözləriylə Dədə Qorqud, ədəbiyyat tarixinin qiymətli şəxsiyyətləri arasında yer tutur.